Mutyzm

Mutyzm wybiórczy

Zrozumienie, bezpieczeństwo i indywidualne wsparcie w naszej szkole

Mutyzm wybiórczy (MW) to zaburzenie o podłożu lękowym, które dotyka uczniów i ma istotny wpływ na ich funkcjonowanie emocjonalne, społeczne oraz szkolne. Uczeń z mutyzmem wybiórczym potrafi mówić, jednak w określonych sytuacjach, miejscach lub wobec konkretnych osób nie jest w stanie uruchomić mowy. Nie wynika to z braku chęci ani nieśmiałości, lecz jest reakcją lękową.

W naszej szkole mutyzm wybiórczy traktujemy jako szczególną potrzebę rozwojową i edukacyjną, wymagającą uważnej obserwacji, wiedzy specjalistycznej oraz indywidualnie dobranych działań wspierających.

Czym jest mutyzm wybiórczy?

Mutyzm wybiórczy został opisany już w XIX wieku, a współczesne klasyfikacje (DSM-5 oraz ICD-10) jednoznacznie wskazują, że jest to zaburzenie lękowe, a nie świadomy wybór dziecka. Rozpoznaje się go, gdy:

• dziecko konsekwentnie nie mówi w określonych sytuacjach społecznych (np. w szkole),
• trudność ta wpływa na naukę i relacje społeczne,
• niemożność mówienia występują przez co najmniej miesiąc,
• nie wynika z braku znajomości języka ani z innych zaburzeń *(np. ASD).

* Z naszego doświadczenia pedagogicznego wiemy, że objawy mutyzmu wybiórczego mogą występować również u uczniów z niepełnosprawnością intelektualną lub z innymi zaburzeniami rozwojowymi, co wymaga szczególnie wnikliwej, wielospecjalistycznej diagnozy. Dlatego w naszej szkole uczniowie ci są objęci stałym wsparciem psychologa oraz zespołu specjalistów, którzy współpracują z nauczycielami i rodzicami, dbając o ich dobrostan emocjonalny i komfort psychiczny.

Dlaczego uczeń milczy?

Mutyzm wybiórczy ma wieloczynnikowe podłoże. Wpływ mogą mieć:

• predyspozycje genetyczne i neurobiologiczne,
• zaburzenia lękowe,
• silne stresory i doświadczenia emocjonalne,
• czynniki środowiskowe i rodzinne,
• utrwalone wzorce unikania sytuacji komunikacyjnych.

Z perspektywy psychologii i terapii behawioralnej mutyzm wybiórczy bywa rozumiany jako specyficzna fobia – lęk przed mówieniem, który utrwala się poprzez unikanie i chwilowe „poczucie ulgi” po niemówieniu.

 

Jak objawia się mutyzm wybiórczy?

Objawy mutyzmu wybiórczego mogą mieć różne nasilenie. Charakterystyczna jest wybiórczość mówienia – uczeń komunikuje się swobodnie w bezpiecznym środowisku, natomiast w szkole lub wobec określonych osób nie jest w stanie mówić. W postaci ciężkiej uczeń w szkole nie mówi w ogóle, a komunikacja werbalna pojawia się jedynie w warunkach pełnego poczucia bezpieczeństwa. W postaci lżejszej mówienie jest ciche, wybiórcze i ograniczone do wybranych osób, przez co bywa mylone z nieśmiałością.

Mutyzmowi wybiórczemu często towarzyszą objawy takie jak silny lęk, wzmożone napięcie mięśniowe, bierność, sztywność ruchów, unikanie kontaktu wzrokowego, trudności w jedzeniu poza domem, a także perfekcjonizm i niechęć wobec zmian. Nieleczony MW może prowadzić do fobii szkolnej, fobii społecznej oraz depresji.

Mutyzm wybiórczy a funkcjonowanie szkolne

Uczniowie z mutyzmem wybiórczym mają specjalne potrzeby edukacyjne, ponieważ trudności w komunikacji ograniczają ich aktywny udział w lekcjach, lęk utrudnia relacje rówieśnicze, a napięcie emocjonalne obniża poczucie bezpieczeństwa i komfort psychiczny. Naszym celem jest wyrównywanie szans edukacyjnych oraz tworzenie takich warunków, aby uczeń mógł rozwijać się zgodnie ze swoim potencjałem – bez presji, oceniania i przymusu mówienia.

Jak wspieramy uczniów z mutyzmem wybiórczym?

W naszej szkole uczniowie z mutyzmem wybiórczym objęci są wielospecjalistyczną opieką. Cały zespół posiada wiedzę, jak pracować z uczniem z MW, z poszanowaniem jego granic, tempa pracy i komfortu psychicznego. W działaniach wspierających wykorzystujemy m.in. elementy terapii behawioralnej, metodę sliding in (małych kroków), modelowanie, stopniowe zwiększanie obciążenia komunikacyjnego, bezpieczne formy komunikacji niewerbalnej oraz przewidywalną strukturę dnia.

Nie zmuszamy ucznia do mówienia – tworzymy warunki, w których mówienie może pojawić się naturalnie, wraz z obniżaniem poziomu lęku. Mutyzm wybiórczy traktujemy nie jako problem, lecz jako sygnał potrzeby wsparcia.

W naszej szkole cisza ucznia nie jest ignorowana ani oceniana – jest uważnie słuchana i mądrze wspierana.

opracowała: mgr Magdalena Kozaczka